ISO 16890 – jak wygląda klasyfikacja filtrów powietrza?

Norma ISO 16890 zastąpiła EN 779 i jest dziś jedynym miarodajnym narzędziem do porównywania filtrów powietrza – jeśli zarządzasz obiektem, w którym jakość powietrza wpływa na zdrowie ludzi i jakość produkcji, znajomość tej klasyfikacji pozwoli ci uniknąć błędnych zakupów i skutecznie egzekwować wymagania od dostawców.dnych zakupów i skutecznie egzekwować wymagania od dostawców.

Dlaczego EN 779 odeszła do historii

Przez dekady filtry klasyfikowano według normy EN 779, która dzieliła je na klasy od G1 do F9. System był prosty, ale miał poważną wadę: opierał się na sprawności mierzonej dla cząstek o konkretnym rozmiarze (0,4 μm) i nie uwzględniał realnego wpływu na zdrowie ludzi. Filtry mogły tracić efektywność po naładowaniu elektrostatycznym, a norma nie wymuszała testów w warunkach rozładowania. Wyniki były trudno porównywalne między producentami.

ISO 16890, obowiązująca od 2018 roku, rozwiązuje te problemy – wiążąc klasyfikację filtrów bezpośrednio z frakcjami cząstek zdefiniowanymi przez WHO i EPA jako szkodliwe dla zdrowia.

Frakcje cząstek – od czego zależy klasyfikacja

Norma wprowadza podział oparty na trzech frakcjach pyłu, odpowiadających realnym zagrożeniom zdrowotnym:

PM₁₀ (cząstki ≤ 10 μm) – pył gruboziarnisty: pyłki, kurz, włókna. Zatrzymywany głównie w górnych drogach oddechowych.
PM₂,₅ (cząstki ≤ 2,5 μm) – pył drobny: sadza, dymy, aerozole biologiczne. Przenika do dolnych dróg oddechowych i płuc.
PM₁ (cząstki ≤ 1 μm) – pył bardzo drobny: wirusy, nanocząstki, produkty spalania. Może przenikać do krwioobiegu.

Sprawność filtru jest mierzona oddzielnie dla każdej frakcji, po uprzednim rozładowaniu elektrostatycznym nośnika. Eliminuje to sztuczne zawyżanie wyników, które było możliwe w starym systemie EN 779.

Cztery grupy klasyfikacyjne ISO 16890

Na podstawie sprawności separacji dla poszczególnych frakcji filtr otrzymuje jedno z czterech oznaczeń:

ISO ePM₁

Filtr zatrzymuje co najmniej 50% cząstek PM₁. To najwyższa klasa w ramach ISO 16890 – skuteczna wobec drobnych aerozoli, wirusów i nanocząstek. Stosowana jako prefil przed filtrami absolutnymi HEPA w salach operacyjnych, farmacji i clean roomach.

ISO ePM₂,₅

Filtr zatrzymuje co najmniej 50% cząstek PM₂,₅. Skuteczny wobec pyłów drobnych, sadzy i biologicznych aerozoli. Właściwy wybór dla szpitali, laboratoriów i obiektów przemysłowych o podwyższonych wymaganiach sanitarnych.

ISO ePM₁₀

Filtr zatrzymuje co najmniej 50% cząstek PM₁₀. Zatrzymuje pyłki, kurz i włókna. Stosowany w biurach, przestrzeniach komercyjnych i jako wstępna filtracja w instalacjach wielostopniowych.

ISO Coarse

Filtr zatrzymuje mniej niż 50% cząstek PM₁₀. Filtracja zgrubna – chroni instalację przed widocznym kurzem i grubymi zanieczyszczeniami. Nie stanowi ochrony zdrowotnej sam w sobie.

Jak odczytać pełne oznaczenie

W obrębie grup ePM₁, ePM₂,₅ i ePM₁₀ podaje się dodatkowo procentową sprawność separacji. Na przykład:

ISO ePM₁ 85% – filtr zatrzymuje 85% cząstek PM₁
ISO ePM₁ 55% – filtr zatrzymuje 55% cząstek PM₁

Obydwa należą do tej samej grupy, ale różnica w skuteczności jest istotna. Zawsze żądaj pełnego oznaczenia z wartością procentową – samo „ISO ePM₁” bez podania sprawności nie niesie wystarczającej informacji do porównania ofert.

Przeliczenie na dawną klasyfikację EN 779

Wielu dostawców wciąż posługuje się oznaczeniami F7, F8, F9 lub G4. Poniższe zestawienie ma charakter orientacyjny – bezpośrednia równoważność nie istnieje, ponieważ nowe badania są prowadzone w surowszych warunkach:

Klasa EN 779	Przybliżona klasa ISO 16890
G3–G4	ISO Coarse
M5–M6	ISO ePM₁₀
F7	ISO ePM₂,₅ 65–80%
F8	ISO ePM₁ 50–70%
F9	ISO ePM₁ 75–95%

Chcesz poznać powyżej omówioną klasyfikację filtrów? Sprawdź nasz artykuł: https://filters-international.com/jakie-sa-rodzaje-filtrow-powietrza/

Które klasy stosować w wymagających obiektach?

Dla obiektów, w których czystość powietrza jest kwestią bezpieczeństwa, normy branżowe i wytyczne sanitarne precyzują minimalne wymagania. Poniżej orientacyjne zestawienie:

Sale operacyjne – ISO ePM₁ ≥ 85% jako prefil przed HEPA; ostateczna filtracja realizowana przez filtry absolutne klasy H14
Oddziały szpitalne – ISO ePM₁ 55–85% w zależności od profilu oddziału
Laboratoria – ISO ePM₁ lub ePM₂,₅ zgodnie z klasą czystości pomieszczenia
Lakiernie (strefa aplikacji) – ISO ePM₁ 55%+ dla ochrony produktu i pracowników
Przemysł farmaceutyczny – ISO ePM₁ 85%+ jako stopień wstępny przed filtrami HEPA
Clean roomy (elektronika, półprzewodniki) – ISO ePM₁ 85%+ w połączeniu z ULPA lub HEPA H14

Warto pamiętać, że ISO 16890 klasyfikuje filtry wentylacyjne ogólnego zastosowania. Filtry absolutne klasy HEPA (H10–H14) i ULPA podlegają odrębnej normie EN 1822 i są stosowane jako drugi lub trzeci stopień filtracji w najbardziej wymagających instalacjach.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze dostawcy

Zmiana normy otworzyła rynek na przejrzyste porównania, ale pojawiają się też nadużycia. Przy audycie lub wyborze produktu warto zweryfikować kilka kwestii:

Pełne oznaczenie z wartością procentową – certyfikat bez podania sprawności (np. samo „ISO ePM₁”) nie daje podstaw do porównania.
Raport z akredytowanego laboratorium – wymagaj dokumentu z jednostki akredytowanej według ISO 17025. Tylko taki ma status dokumentu kontrolnego.
Klasa energetyczna – filtr o wyższych oporach przepływu może w perspektywie roku pracy pochłonąć więcej energii niż droższy odpowiednik o niższych oporach. ISO 16890 uwzględnia opory przepływu jako element klasyfikacji.
Harmonogram wymiany oparty na ΔP – ustal wymianę na podstawie rzeczywistego wskaźnika różnicy ciśnień, nie kalendarza. Przeładowany filtr traci szczelność i staje się źródłem zanieczyszczeń, nie ich barierą.

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Dobór filtrów dla konkretnych instalacji powinien być zawsze skonsultowany z certyfikowanym specjalistą HVAC oraz uwzględniać obowiązujące przepisy branżowe i wymagania lokalnych inspekcji sanitarnych.